Utanmak Normal Midir? Bir Anıdan Yola Çıkarak Duyguların Derinliklerine Yolculuk
Kayseri’de, 25 yaşımda, yazın sıcağında içimi dökerken gözlerim hep yazıma odaklanmış. Bugün yine bir anıdan yola çıkıp, “Utanmak normal midir?” sorusunu sormak istiyorum. İnsanların duygularını açığa vurması ne kadar kolay olabilir ki? Hele ki utanmak gibi bir duygu… Hayatımda bir dönüm noktasıydı. Bir an vardı, o anla birlikte her şeyin nasıl değişebileceğini, sadece bir kelimenin bile insanın iç dünyasında ne kadar büyük etkiler yaratabileceğini anladım. Bunu paylaşırken, belki de ben de o duyguyu yaşayan birileriyle bağ kurarım diye umut ediyorum.
O Gün, O Yüzleşme
O zamanlar 18 yaşımdaydım. Üniversiteye yeni başlamıştım ve etrafımda hep güçlü, kendine güvenen insanlar vardı. Kayseri’deki o yoğun, kalabalık okulda, insanlarla tanışırken içimde sürekli bir kaygı vardı: “Ya yanlış bir şey söylersem? Ya garip durursam?” O kadar çok şey düşünüyordum ki. Öyle ki, kendimi bile ifade etmekte zorlanıyordum. Bir an var, o anı hiç unutamıyorum. Yeni tanıştığım bir grup arkadaşım vardı ve hepimiz yemek yiyorduk. Benim de içimden bir ses sürekli “dikkat et, söyleyeceğin kelimelere dikkat et” diyordu. O an, ilk defa o kadar derin bir şekilde utanmıştım. Hani bazen insan, ne kadar dikkat etmeye çalışsa da, bir şekilde yüzüne yansıyan bir şeyler olur ya, işte o an tam öyle bir andı.
Bir arkadaşım, isminin Yasin olduğunu hatırlıyorum, bir konu açtı ve ben de heyecanla kendi fikrimi söylemeye başladım. Ama ne olduysa oldu, kelimelerim birbirine karıştı, bir an kendimi anlatamıyormuş gibi hissettim. “Neden söyledim ki? Ne kadar aptalca bir şey söyledim,” diye düşündüm. O an suratımın kızardığını, gözlerimi kaçırdığımı fark ettim. Sonra bir sessizlik oldu. Herkesin bakışları bir anda üzerimdeydi. Yasin’in biraz eğlenceli bir şekilde gülmesiyle, diğer arkadaşlar da onu takip etti. O kadar küçük bir şeydi aslında, ama bana o an devasa bir hal almıştı. İşte o an, “utanmak normal midir?” sorusu ilk defa kafamda belirdi. Gerçekten de bu kadar küçük bir şey için utanmak normal miydi?
Utanmak: İnsanın Doğal Bir Hissi mi?
O an, aklımdan geçen şeyleri hatırlıyorum. Utanmak, gerçekten normal bir duygu mu? O an içimde hissettiğim şey, bana tuhaf geldi. İnsanlar, genellikle bir şey yanlış yaparsa, bir hata yaparsa utanır, değil mi? Ama benim durumumda, doğru bir şey söylemek için çaba sarf ettiğim halde, neden bu kadar utanmıştım? O kadar insan arasında olmak, kendimi küçük bir hata nedeniyle bu kadar kötü hissettirmemeliydi, değil mi?
Ama işte o an fark ettim ki, utanmak sadece bir hata sonucu değil, aynı zamanda toplumun onayını almak istemekle ilgili. O anda, o grubun içinde kabul edilmek, uyum sağlamak, onlarla kaynaşmak istemiştim. Kendimi yanlış ifade ettiğimi düşündüm ve sonra utandım. O an, utanmanın aslında herkesin içinde var olan bir duygu olduğunu ve insanların zaman zaman buna kapıldığını fark ettim. Belki de bu yüzden, biraz önceki o birkaç saniyelik sessizlik, belki de en doğru yanıtı vermemi engelleyen şeydi. İnsanların birbirlerini yargıladığını düşündüm, o yüzden de daha fazla utanmak istemedim.
Utanmak, İnsan Olmanın Bir Parçası mı?
Aradan geçen yıllarda, o anın etkisi bir süre bana kaldı. Her insanın bazen kendini kötü hissetmesi, hata yapması ve utanması çok normal. Yani, bu duyguyu yaşamak insan olmanın bir parçası, bunu kabul etmek gerek. Ama bir noktada, o kadar da fazla utanmamak gerektiğini anladım. Kendimi ifade etmekte zorlanırken, bir şekilde bu duyguyla yüzleşmem gerektiğini hissettim. Bazen yanlış bir şey söylediğimizde, ya da birileri bizi yanlış anladığında, o utanma duygusu içimize işler. Ama kimse mükemmel değil, öyle değil mi?
Birkaç yıl sonra bir iş görüşmesi yaparken, aynı şekilde hissetmiştim. Kayseri’deki o görüşme, bana çok yakın gelen bir işti. Ama bir hata yaptım ve bir sunumda dilim sürçtü. Yine aynı şekilde suratım kızardı, tüylerim diken diken oldu. Ama o sefer, utandım ama bu duygu beni o kadar yıpratmadı. İçimden, “Bu da geçer” dedim. O anı hatırladım, birkaç yıl önceki o “sadece bir kelime yüzünden utanmak” anını. Kendime dedim ki, “Evet, belki biraz utandım ama hatamı kabul ediyorum ve bu, bir insanın doğal bir tepkisi.”
İnsanlar Ne Zaman Utanır?
Bazen insan sadece hata yapmaktan değil, karşısındaki kişiye bir şekilde yanlış bir şey söylemekten korkar. Utanmak, genellikle başkalarının gözünde değersiz ya da zayıf görülme korkusuyla gelir. Bu yüzden, çoğu zaman kendimizi doğru ifade etmekte zorlanırız. Ama işin ilginç yanı şu ki, bir gün o utanma duygusunu yeneceksiniz. Kendi hislerinizi kabullenmeye başladığınızda, karşınızdaki insanlar da sizin gerçekten kim olduğunuzu görmeye başlar.
Bir akşam arkadaşlarımla bir kafede otururken, bir arkadaşım bana dedi ki: “Bazen sana bakınca, insanların seni olduğu gibi kabul etmediğini hissediyorum.” O an bir şey fark ettim. Utanmak, her ne kadar bazen insanı yıpratsa da, bazen de bizi daha güçlü yapıyor. Çünkü ancak içsel çatışmalarımızı aştığımızda, daha sağlam adımlarla yürüyebiliyoruz.
Sonuç: Utanmak, Kendini Tanımanın Yoludur
Sonuç olarak, “Utanmak normal midir?” sorusuna vereceğim yanıt şu: Evet, utanmak normaldir. Bu duygu, insan olmanın bir parçasıdır. Ama önemli olan, bu duyguyla yüzleşip kendimizi daha güçlü bir şekilde toparlamaktır. Benim için utanmak, sadece bir hatanın sonucu değil, aynı zamanda kişisel gelişimimin de bir parçasıydı. Kendimi ifade etmeyi öğrendikçe, utandığım anların da daha az sıklaştırdığını fark ettim. Yani, utanmak bizi daha insan yapar. Hatalarımızla, yanlışlarımızla birlikte, biz o insanlarız.